Türkiye’de Kayıt Dışı İstihdam-3

  • Yazının Tarihi: 6 Eylül 2019
  • Yazar: Mehmet Sait Çakar
  • Bu yazı 282 defa okundu.
  • Yazıyı Sosyal Medyada Paylaş:
  • Googleda Paylaş
  • Twitterda Paylaş
  • Facebookta Paylaş

2.3 Çocuk İşçiler
6 Nisan 2004 tarihli Resmî gazetede yayınlandığına göre çocuk isçi 14 yasını bitirmiş 15 yasını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişidir. Çocukların çalışma yası ile ilgili esaslar Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile İş Kanunu’nda belirlenmiştir. Umumi Hıfzıssıhha Kanununa göre 12 yasın altındaki çocuklar çalıştırılamazken, İş kanunu bunu 15 yaş olarak belirlemiştir.
Çocuk isçi çalıştırmak ekonomik krizlerin yaşandığı dönemde ailelerin ekonomik problemlerini azaltırken işverene de işgücü maliyetini azaltmaktadır. Çocuk isçi işveren gözüyle ucuz isçi olarak görülmektedir. Bu nedenle özellikle küçük işletmelerde işverenler çocuk isçileri tercih etmektedir.
Ekonomik yapıdan kaynaklanan belli başlı sorunlar çocukların erken yaşlarda para kazanmak amacıyla çeşitli sektörlerde çalışmalarına yol açmaktadır. Bu durum beraberinde erken yaşta iş hayatına atılan çocukların emeğinin ucuz işgücü olarak görülmesine neden olmaktadır. Çocukların sağlıksız ortamlarda gelişimlerini engelleyen ve psikolojik açıdan baskı altında olmalarına yol açan çocuk işçiliğinin önlenmesi hususunda birçok uluslararası proje geliştirilmiştir. Bunlardan başlıcaları “Asgari Yaş Sözleşmesi ve Çocuk İşçiliğin En Kötü Biçimlerinin Bitirilmesi”ne yönelik ILO sözleşmeleri ve Çocuk İşçiliğinin Önlenmesine Yönelik Uluslararası Program (IPEC) bu alanda atılan adımlardan bazılarıdır. Bu programlar uygulanmış olsa da tam anlamıyla çocuk işçiliği sorununu ortadan kaldırmış değildir. Çocuk işçiliği halen çözüm bekleyen sorunların başında yer almaya devam etmektedir.
Lakin çocuk işçiliği sorunu böyle iki kanunla düzelebilecek bir şey değil. Bırakın iki kanunu sanayi devrimiyle beraber çocuk işverenler için cazip bir iş gücü halini aldı. Hatta sanayi bir yana tarıma dayalı toplumlarda da çocuk işin devamı için anne ve babalar tarafından üretilen bir iş gücüdür. Çocuk tarım ve hayvancılığa dayalı toplumda evden yani beleş çobandır, beleş toprağının, hayvanının hatta evinin koruyucusudur. Dolayısıyla çocuk işçiliğinin kanunla engellemek imkansıza yakındır çünkü çocuğun sahibi aile olunca emeği ya da emeğinin kirası da ailenindir. Zira hiçbir işveren çocuk işçiyi ailesinin rızası olmadan çalıştırmıyor.

  1. Kayıt Dışı İstihdamın Etkileri Kayıt dışı ekonominin, sosyal, siyasal, malî ve ekonomik alanda birçok etkisi bulunmaktadır. Bunlardan bir kısmı olumlu karşılanırken bazıları da olumsuz görülmektedir. Olumlu etkilerinin arasında istihdam meydana getirme, gelir etkisi, kaynakların etkin dağılımı, rekabet etkisine sebep olması gösterilebilir. Olumsuz etkilerinde ise vergi gelirlerini azaltması, vergi adaletini ortadan kaldırması, haksız rekabete neden olması, ekonomik verilerin doğru değerlendirilmesini engellemesi, çalışma hayatında verimliliği azaltması, çocuk emeğinin sömürülmesi ve sosyal güvenlik sistemini bozması gibi sonuçlar sayılabilir. Bu yüzden kayıt dışı istihdamın olumlu ve olumsuz etkileri işçiye, iş verene ve buna taraf olan devlete göre ele almalıyız. Birinin lehine olan diğerinin aleyhine olabiliyor. Bundan dolayı kayıt dışı istihdamın kat’i olumlu ya da olumsuz bir yanından konuşmak imkânsız.
    3.1. Olumlu Etkileri
    Kayıt dışı istihdamın olumlu etkilerinin başında bireylerin gelir artışından kaynaklanan refah seviyesinin olumlu yönde değişmesi gelmektedir. Asgari ücret ve sosyal kesintilerin yüksek olmasından kaynaklanan işsizliği azaltmasından dolayı istihdama olumlu bir katkı yaptığı düşünülmektedir. Aynı zamanda kayıt dışı olarak istihdam edilen çalışanlar için devlete verilecek olan vergi ve fonlar işletmelere kalmakta ve bu kaynaklar yatırımlara aktarılabilmektedir. Bundan dolayı, işletmelerin öz sermayesi artmakta ve firmalar faaliyet alanlarını genişletebilmektedir. Fonların kamu yerine özel sektörde değerlendirilmesi, ekonomiyi daha verimli bir düzeye taşıyorsa, kayıt dışılığın ekonomiye fayda sağladığı da ileri sürülebilmektedir. Bu bağlamda bu olumlu etkilerini aşağıdaki başlıklardaki gibi sıralayabiliriz;
    a) İstihdam meydana getirme etkisine sahiptir. Bu bağlamda bilhassa kanunen istihdam edilmeyecek insanların çalışmasına imkan sağlıyor. b) Çalışanın gelirine olumlu etki eder. Yani kayıt dışı istihdam yetersiz olan kayıtlı gelire ek sağlamaktadır. c) Kaynakların Etkin Dağılımını sağlıyor. Çünkü vergi ödemeyerek oluşturulan fonlar daha ucuz olduğundan bu fonlar üretime dönüşerek üretim ve istihdam artışı sağlıyor. ç) Rekabet etkisine sahip. Zira Kayıt dışı faaliyetler içeren firmalar daha az veya hiç vergi ödemediklerinden dolayı rakiplerine göre haksız avantajlı duruma gelirler. 3.2. Olumsuz Etkileri Kayıt dışı istihdamın birçok olumsuz yönü bulunmaktadır. Bu olumsuzlukların başında vergi gelirlerini azaltması, vergi adaletini bozması, haksız rekabet oluşturması, makroekonomik verilerin yanlış değerlendirilmesi, iş hayatında verimliliği düşürmesi, emeğin sömürülmesi, sosyal adaletin bozulması vb. gelmektedir. Adalet ve istikrarın sağlanmasında kayıt dışı ekonominin ve istihdamın ülke ekonomisine çok ciddi zararları olabilmektedir. Bu bağlamda bu olumsuz etkilerini aşağıdaki başlıklardaki gibi sıralayabiliriz;
    a) Vergi gelirlerini azaltıyor. Çünkü çalışanların ücretleri üzerinden alınan gelir vergisi kayda girmediği için kayıt dışı çalışan işçilerden alınamadığından vergi gelirlerinde azalma meydana gelmektedir. b) Vergi adaletini ortadan kaldırıyor. Kayıt dışı istihdamın haksız rekabete neden olması ve vergi yükünü sadece kayıtlı mükelleflere yüklemesi vergi adaletinin ortadan kaldırılmasına neden olur. c) Haksız rekabete neden oluyor. Kayıt dışı ekonomide faaliyet gösterenler üretim sırasında yasal mevzuata uymadıklarından ve istihdam ettikleri işgücü için vergi, sigorta primi ve diğer malî yükümlülükleri yerine getirmediklerinden, kayıtlı sektöre göre daha ucuz üretim yapabilmektedirler. Bu da rekabeti olumsuz etkiliyor.
    ç) Ekonomik verilerin doğru değerlendirilmesini engelliyor. Kayıt dıGı istihdam resmi göstergelerde olmaması nedeniyle yapılan analizlerin ve istatistiklerin yanlış sonuçlar vermesine neden olmaktadır.
    d) Çalışma hayatında verimliliği azaltıyor. Kayıt dışı istihdam edilen bireyler genellikle düşük ücret ile çalıştırıldıklarından, sosyal güvencelerinin olmayışından, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinden uzak bir şekilde istihdam edildiklerinden çalışma hayatlarında verimli olamamaktadırlar. e) Çocuk emeğinin sömürülmesine sebep oluyor. Kayıt dışı çalıştırılan çocuk yaştaki işçiler eğitim alıp topluma daha fazlalı bireyler olacakken çalıştırılmaları emek sömürüsüne girmektedir. f) Sosyal güvenlik sistemini bozuyor. Kayıt dışılığı yüksek olan ülkelerde sosyal güvenlik sistemi de sağlıklı bir şekilde yürümemektedir.
    4.Değerlendirme Ve Sonuç
    Bir yerde bir sorun söz konusu ise o sorunun sebeplerini bulup çözüme kavuşturmak devletin kanunî gücüyle, halkın oto-kontrolüyle ve en önemlisi bireyi bilinçli olmasıyla mümkündür. Çünkü kayıt dışı istihdamın alınacak idari tedbirlerle önlenemeyeceği bir gerçektir. Zira alanın ve verenin memnun olduğu bir yerde bireyden çok toplumun duyarlı olması ve bunu engellemeye ya da devletine ihbar etmesi gerekir. Bu bağlamda vatandaşın bilinçlendirilmesi hususunda topluma kayıt dışılığın getirmiş olduğu sosyal siyasal ve ekonomik alandaki olumsuzluklar, tahribatlar ve kısa vadede bir kazanç sağlasa da uzun vadede kişisel ve ulusal olarak ciddi kayıplara sebep olacağı anlatılarak kayıt dışılıkla aşağıdaki adımlarla mücadele edilebilir. a) Siyasî karalılık olmalı. Zira kayıt dışılığın ortaya çıkması ve ortadan kaldırılması ancak siyasi iradenin iktisadi malî politikalarının uygulamasındaki kararlılıkla mümkündür. b) Malî olarak yapılması gerekenler. Vergi Oranları Düşürülmelidir. Genel anlamda vergiler herkesten adaletle değil hakkaniyetle alınmalıdır. c) Ekonomik yapılması gerekenler ise öncelikle ekonomik darboğazda işveren ekonomik destek olarak kayıt dışılığı tercih etmek zorunda kalmamaları sağlamak gerekir. ç) Sosyal alanda yapılması gerekenler ise öncelikle şehre göçü engelleyip üretici kalmalarını sağlamak, vasıfsız işçilere meslek kazandırmak ve kayıt dışı çalışmanın zararlarının vatandaşa anlatmaktır. d) Hukukî olarak da kayıt dışılığı önleme açısından daha köklü yasal düzenlemeler yapılmalı ve etkin bir cezalandırma olmalı.
    KAYNAKLAR

Altuğ, O.; Kayıt DıGı Ekonomi, 2.Baskı, Türkmen Kitabevi, İstanbul, 1999 Candan, M.; Kayıt Dışı İstihdam, Yabancı Kaçak İşçi İstihdamı ve Toplumumuz Üzerindeki Sosyo-Ekonomik Etkileri, İstihdam ve Meslek Uzman Yardımcısı Uzmanlık Tezi, Ankara, 2007.
Çakar, M.S.; Hukuk Sözlüğü, 2.Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 2007.
Çakar, M.S.; Ticari Uygulamalar Sözlüğü, Seçkin Yayınları, Baskıda Aşamasında, Ankara 2019.
Kaleli, E.; Türkiye’de Kayıt Dışı İstihdamın Vergi Gelirleri ve Ekonomi Üzerine Etkileri. Cumhuriyet Üni. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Sivas, 2015
Kamalıoğlu, N. Ç.; Kayıt Dışı İstihdam Ve Türkiye’de Uygulanan Mücadele Politikalarının Değerlendirmesi, Hacettepe Üni. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisan Tezi, Ankara, 2014 Karaarslan, E.; Kayıt Dışı İstihdam ve Neden Olduğu Malî Kayıpların Bütçe Üzerindeki Etkileri, Malî Hizmetler Derneği, Yayın No: 7, Ankara, 2010
Muhasebeciler Sitesi, 1 Eylül 2019 tarihinde indirildi http://www.muhasebetr.com/asgari-ucret/

Bir Yorum Yazın